|
nä (H. n.) de Auntwuat to eene Froag met dee eena nich stemt
na (Utdruck) waut en Froag hoolen
Näaja (H. m., -) een schwoata Mensch
näajen (H. f., -s) een Numma 9; Ordnungszol: näajenda
näajentich (H. f., -s) een Numma 90; Ordnungszol: 90., näajentichsta
näajentieen (H. f., -en) een Numma 19; Ornungszol: 19., näajentieenda
näakjsta (Isw.) dee, dee no disem es
näaren (schw.T.) to äten jäwen; feeden
Näbensach (H. f., -en) eene Sach dee nich wichtich es; eene Froag ooda Sach dee met waut aundret met kjemt, oba nich daut wichtichste es
Nacht (H. f., -en) de Tiet wan daut diesta es em Dach; de Tiet wan eena schlapt
nachtäwa (Isw.) derch de gaunze Nacht; meist de gaunze Nacht
nachten (schw.T.) to Nacht bliewen
Nachthamd (H. n., -en) een Hamd daut eena sikj to Nacht auntrakjt
Nachtigaul (H. f., -en) een Voagel en Europa un Russlaunt daut butajeweenlich scheen bie diesta sinjt
Nachtjeschwien (H. n., -) de Nacht romdriewen
Nachtkjleet (H. n., -da) een Kjleet daut eena to Nacht drajcht
Nachttopp (H. m, -s) een Topp unjarem Bad daut eena de Nacht nich rutgonen brukt
Nachtul (H. f., -en) eena dee wellich bat lot enne Nacht nenn opp blift un zemorjes schlapt
Nachtwajchta (H. m., -) een Wajchta dee enne Nacht oppaussen saul; eena dee enne Nacht oppaussen saul daut nich enjebroaken ooda jeschowanakt woat
naden (Isw.) rauf von waut; unjen
nämelje (Isw.) äwareen; krakjt soont
nämen (st.T., näm, nemst, nemt, neem/naum, neemen/naumen, jenomen) waut fa sikj kjrieen ooda hoolen, soo aus derch jriepen, opphäwen, tooieejnen; kjeepen; lieren; uthoolen
nanen (schw.T.) eenen Nomen jäwen; een Wuat fa eene Sach haben
nanu (Utdruck) een Utdruck daut eenem waut oppfelt, daut eena doa nich opp jeräakjent haud
Narf (H. f., -en) Dräd em Kjarpa dee i) daut feelen vonne Hut nom Kopp drajcht, ii) de Norecht vom Kopp no de Musklen schekjt wan dee oabeiden sellen, iii) dee eenem sien denkjen mäajlich moaken
narfenkrank (Isw.) veschiedne Toostend von Krankheit met de Narfen ooda dän Kopp, soo aus een Mensch dee oppe lenjd vetwiewelt un mootloos es, ooda wua eenem sien
Vestentnis von de Welt nich met daut von de mieeschte Menschen stemt
Näs (H. f., -en) de Puckel enne Medd vom Jesecht derch woont eena odemt un rikjt
näselank (Isw.) eene korte Tiet; ‘aule näselank’ foaken
Näsvoll (H. f.) eene kjliene Mot; weinich
Nast (H. n., -a) een Voagel sien Hus; de Städ dee een Voagel sikj reed moakt toom de Eia lajen un de Junge doabennen haben; eene jemietelje muchelje Städ
nasten (schw.T.) brooden; em Nast bliewen
Nät (H. f., -en) een grootet eeljet Sot daut en eene hoade Schal aun Beem waust
Nat (H. n., -s) een Mauschwoakj von Benja, soo aus toom een Fesch utem Wota häwen, ooda uk toom Ojjezeffa buten hoolen
nat (Isw.) leis; kjlien; weinich; nich lud ooda groff
naten (schw.T.) waut naut moaken
natieedlich (Isw.) von woo eena sikj oppfieet: soo aus sikj daut jehieet, schmock, nich frajch ooda schlajcht; selfstvestentlich
Natua (H. f.) soo aus de Welt von Tieren, Beem, Ieed un Wota enjerecht es; de Ieejenschoften dee eena ooda eene Sach haft
Natuajesaz (H. n., -en) de räajelmäsje Natua von woo Sachen waussen, faulen, opphetten ooda vekomen
naun (präp.) bat aun, aun, onen Tweschenrum
naunschuwen (st.T.; sp: schuwen naun) bat aun waut naun schuwen; toop schuwen
naunwaussen (schw.T.) von een Kjint, groot woaren; oppwaussen, utwaussen
nauschen (schw.T.) een bät äten tweschen de Moltieden; schmakjen
Nauschwoakj (H. n., -) soont toom tweschenenn äten; daut waut eene tweschen de Moltieden at
naut (Isw.) feicht; wotrich; klaum
Nauts (H. n.) Feichtichkjeit auf Räajen, Schnee, Deiw ooda Äwaschwamunk
Näwel (H. f., -) soone klaume Loft daut doa nich kloa derch to kjikjen es; eene Wolkj de gaunz bat oppe Ieed licht
näwlen (schw.T.) Näwel haben; de Aunfank vom Näwel; steewen soo daut schlajcht to seenen es
näwlich (Isw.) soo aus em Näwel
Nazion (H. f., -en) een Launt un de Menschen un äare Rejierunk
nedroat (Isw.) eenjemoten; gaunz goot
Need (H. f., -en) een Stekjel toom twee Schichten toophoolen, de Stekjel haft een Kopp opp een Enj un woat opp daut aundre Enj veneet, daut es veklopt daut et een Kopp jeft
needen (schw.T.) met Needen waut faust moaken; een Enj vekloppen soo daut et een Kopp jeft
needich (Isw.) velangt; sea wichtich; jeit doaronen nich
neewadrich (Isw.) hanewada jäajenaun; hielrich; nich tofräd to stalen
neiden (schw.T.) aufjenstich sennen; eenem waut nich jennen
Neidoos (H. f., -en) eene Doos toom Notlen, Twierem un aundret Toobehia toom neien haft
neien (schw.T.) met Notel un Drot stekja Zeich toop moaken; utneien
Neikjeskje (H. n., -s) een kjlienet Kjessen toom Notlen nenstäakjen
Neimaschien (H. f., -en) eene Maschien dee neien kaun
Neitich (H. n., -) daut aun waut eene neit
neiw (Isw.) krakjt; bat opp daut latste krakjt
nekjkoppen (schw.T.) metem Kopp no hinjen un väaren bewäajen wiesen daut eena met waut stemt; dän Kopp sachelkjes loten rauffaulen biem enschlopen wan eena sett
nekjsch (Isw.) jäajenaun
nekjschen (schw.T.) jäajenaun sennen
nen- (VT.) en waut nenn
nenbräakjen (schw.T.) enbräakjen; derchbräakjen
nenbrinjen (st.T.) enbrinjen; bat bennen brinjen
nenducken (schw.T.; sp: ducken nenn) enducken; oppsoppen
nenfaulen (st.T.; sp: faulen nenn) en waut nenn faulen
nenfieren (schw.T.; sp: fieren nenn) bat bennen fieren; met een Woagen ooda Foatich waut bat bennen brinjen
nenfoaren (st.T.; sp: foaren nenn) met een Woagen ooda Foatich en een Jebied nenn brinjen; met Jereetschoft opp eene Stap aunfangen to oabeiden
nengonen (st.T.; sp: gonen nenn) en waut nenn gonen
nenhaken (schw.T.; sp: haken nenn) daut ieeschtemol en waut haken
nenjoagen (st.T.; sp: joagen nenn) waut/wäm en waut nenn joagen
nenjriepen (st.T.; sp: jriepen nenn) haustich wua nenn rieekjen un waut faust hoolen; sikj en eene Sach nenmischen om een Wuat to jäwen woo daut wieda ranen saul
nenloten (st.T.; sp: loten nenn) Frieheit jäwen toom nenkomen
nenn (Isw.) von buten no bennen, tB ekj go nenn
nenschnieden (st.T.; sp: schnieden nenn) aunfangen to schnieden
nentrakjen (st.T.; sp: trakjen nenn) en een Hus nentrakjen; eenen Drot ooda Baunt wua derchtrakjen
nerkjen (schw.T.) noaren; met direkjt aunräden ooda auntuksen, wäm dolranen ooda Spos von am moaken
nerwees (Isw.) sikj onsecha sennen; sikj en ooda fa eene Loag ferchten
Nia (H. f., Nieren) daut Jlett em Kjarpa daut daut Bloot reinmoakt un Pisch moakt
nich (Isw.) waut vestrieden; onen daut
nichemol (Isw.) nich emol; staunen ooda sikj tieren daut de janja ooda de Sach nich es
Nicht (H. f., -en) eenem sien Brooda siene Dochta un eenem siene Sesta äare Dochta
nichta (Isw.) bie kloaren Kopp sennen; nich bedrunken
nie (Isw.) 1) fresch; toom ieeschten mol; nich ea jewast; [dit Hamd es nie] 2) nienich [soont es noch nie jeworden]
niedatrajchtich (Isw.) schoslich; schlajcht; ut Raunt un Baunt
Nieej (H. f.) meist ladich; meist nuscht jebläwen; sea weinich
niejebuaren (Isw.) met eene aundre Enstalunk ooda Natua; oppfaulent veendat
Niejoa (H. n., -ren) de Aunfank von een Joa, soo aus dän 1. Jaunewoa
niejoasch (Isw.) toom Niejoa; soont aus toom Niejoa; biem Niejoa
Niejoaschkuak (H. f., -en) eene Rasienenkuak en Fat jebrot to Niejoa
niel (Isw.) sea krakjt no waut oppaussen [kjikjt sea niel]
niemols (Isw.) nienich; kjeenmol
Niemon (H. f., -en) Monwakjsel; de Aunfank wan de Mon jrata woat
niemootsch (Isw.) eene niee Oat haben; nich soo aus verhäa ooda soo aus daut emma jewast es
nienich (Isw.) kjeenmol; niemols
Nieschia (H. m., -sch) eena dee nieschierich es
nieschieren (schw.T.) Nies sieekjen; no Nies froagen; aules weeten wellen
nieschierich (Isw.) hinjaraun sennen no Nies
Niess (H. n., -) Nieichkjeit; waut nieet; Norecht dee eena nich ea jehieet haft
nietlich (Isw.) kjlien; fien; kjlien oba krakjt
Nietnoagel (H. m., -näajel) een kjlienet bät loose Hut bie een Finjanoagel
Nippel (H. m., -s) aun eene Reif, de Städ wua Loft kaun nenn ooda rut jeloten
no- (VT.) jrintlich, bat oppe Grunt tB, nogonen, noseenen, nodrekjen
noaglen (schw.T.) met Näajel un Homa waut faust moaken, aunnoaglen; Noagel enschlonen
Noakschieta (H. m., -sch) eena dee onen Kjleeda jeit
noaktich (Isw.) von Menschen, onen Kjleeda; bloozich; kol
noanich (Isw.) opp kjeene Städ
noaren (schw.T.) nerkjen; to wäm räden aus wan hee nuscht wieet es
noarisch (Isw.) soo aus biem noaren
Noarunk (H. f., -) soont waut goot es toom äten; soont waut däm Kjarpa oppbud wan eena daut at
Noasch (H. f., -en) Hinjarenj; Moazh
Noaw (H. f., -en) de hoade Hut ooda daut Tieekjen daut enne Hut blift wan eene Wund veheelt es
Noba (H. m., -sch) dee wäa opp dän näakjsten Hoff wont; eena dee nich wiet auf von eenem wont; een Frint
Nobafru (H. f., -es) däm Noba siene Fru; de Fru vom Nobahoff
Nobalaunt (H. n., -lenda) daut Launt daut aun ons Launt jrenst
nobalich (Isw.) soo aus een Noba; opp du; frie vonne Pluz;
Nobaschoft (H. f., -en) de Jäajent wua eenem siene Nobasch wonen
nobätren (schw.T.) Fäla ooda proste Oabeit oppwiesen; vebätren
Nobavolkj (H. n., -velkja) daut Volkj daut biesied ons Volkj wont
Nobejrafnis (H. n., -en) een Toopkomen von Famielje un Frind em Owent no een Bejrafnis; wan doa es een Bejrafnis jewast fa eene Persoon, un dan en eene aundre Jäajent wua de Vestorwna Frind haft, noch een Truafast aufjehoolen woat
nobliewen (st.T.; sp: bliewen no) dichtbie bliewen; nokomen
nobren (schw.T.) vetalen; spazieren
noch (Isw.) enne Vegonenheit un uk nu, oba eena weet nich auf wieda [noch kaun eena Apel kjeepen]; sea boolt [hee kjemt noch]
nochmol (Isw.) wada; noch eemol [saj daut nochmol]
noda (Isw.) Komparativ. von ‘dichtbie’
Nodeel (H. n., -) daut waut eenem schod es wan eena met eenen Plon, dee toom jratsten Poat goot es, derchjeit; daut waut eenem moakt nodenkjen auf eena met waut well wieda schaufen; daut Jäajendeel von een Väadeel
nodenkjen (st.T.; sp: denkjen no) äwa waut jreblen
nodoonen (st.T.; sp: doonen no) krakjt soo doonen aus een aundra
nodrekjen (schw.T.; sp: drekjen no) betoonen; sea kloa moaken
nodren (schw.T.) noda no waut komen; dichta bie komen
nodroagent (Isw.) oppe lenjd waut nich loos woaren
nofädmen (schw.T.; sp: fädmen no) nosieekjen krakjt woo waut jeworden es; nosieekjen woo eena met wäm Frintschoft es
Nofolja (H. m., -) eena dee waut folcht; eena dee eene Lia aunnemt
nofoljen (schw.T.; sp: foljen no) hinjaraun gonen; hoolen, soo aus eene Lia
noforschen (schw.T.; sp: forschen no) utforschen; nosieekjen
Nofroag (H. f., -en) daut sieekjen no mea Norecht no wäm ooda eene Sach
nofroagen (st.T.; sp: froagen no) vesieekjen aules äwa waut to weeten; nosieekjen woo waut steit ooda jeworden es
nogonen (st.T.; sp: gonen no) Väaschreft foljen; noch emol gonen
nogrowen (schw.T.; sp: growen no) growen toom waut sieekjen
nohäa (Isw.) lota; wan ieescht waut äwa es
Nohoakjsel (H. n., -s) daut waut toopjehoakjt woat wan daut jräfste ieescht eemol toopjehoakjt es
noholen (schw.T.; sp: holen no) waut doonen waut eena es hinjen jebläwen; sikj spooden un wäm enholen wan eena nich es metjekomen
nojäwen (st.T.; sp: jäwen no) oppjäwen; nich soo sea aun waut oabeiden
Nojeburt (H. f., -en) daut Fleesch daut no eene Jeburt noch kjemt
Nojedanken (H. m., -) waut eenem von eene Sach biefelt, no däm daut eena daut goot derch jedocht haft
Nojeräd (H. n., -) de Noräd; Novetal; Sachen von eenem vetalen dee däm beschuldjen ooda en een schlajchtet Licht loten
nojoagen (st.T.; sp: joagen no) vesieekjen wäm entoholen; wäm proowen to jriepen
Nokjast (H. f., -en) een Toopkomen von Famielje un Frind lota em Dach no eene Kjast
Nokomen (H. f., -) Famielje; eenem siene Kjinja, Grootkjinja, Uagrootkjinja, usw
nokomen (st.T.; sp: komen no) met bliewen; nich hinjen bliewen
Nokomenschoft (H. f., -en) Nokomen; aul de Famieljes dee eenem nokomen
noläsen (st.T.; sp: läsen no) oppläsen wua aul eemol oppjeläst es worden; waut läsen toom de Eenselheiten vestonen
noloten (st.T.; sp: loten no) sachta waut doonen; nich soo bejeistat waut doonen; opphieren waut to doonen; sikj nich mea soo sea spooden; biem neien: daut moaken daut et nich soo faust es
nom (präp.+Jsw.) no däm
Nomeddach (H. m., -s) von Meddach bat aunfangs Owent; von Klock 12 bat 5 ooda 6 Nomeddach
Nomen (H. m., -mes) daut Wuat bie woont eena wäm kjant; daut Wuat met woont eena wäm roopt
nomoaken (st.T.; sp: moaken no) kopieren; soont ooda soo waut moaken aus een aundra aul haft
nomolen (schw.T.; sp: molen no) kopieren; krakjt soo molen aus een aundra aul haft; een Papia opp een aundret lajen toom nomolen waut opp daut unjaschte jemolt es
Noot (H. f., -en) 1) Mangel; nich jenuach von waut wichtjet haben, soo aus Äten; 2) en Musikj, daut Tieekjen von eenen Toon; 3) enne School, de Norecht von woo eenem siene Oabeit aufjeschazt woat
noporren (schw.T.; sp: porren no) porren
nopp (VT.) no bowen, enne Hecht [daut kjemt nopp]; bat opp waut [daut foll doa nopp]
noppfaulen (st.T.; sp: faulen nopp) opp waut faulen
noppfoaren (st.T.; sp: foaren nopp) enne Hecht foaren
noppgonen (st.T.; sp: gonen nopp) enne Hecht gonen
noppkjikjen (schw.T.; sp: kjikjen nopp) no bowen kjikjen; waut beseenen, läsen
noppklunjen (schw.T.; sp: klunjen nopp) opp waut klunjen
noppkomen (st.T.; sp: komen nopp) bat bowen komen
noppkrupen (st.T.; sp: krupen nopp) opp waut nopp klautren
nopplajen (st.T.; sp: lajen nopp) waut opp waut lajen
noppschmieten (st.T.; sp: schmieten nopp) waut äwa waut schmieten
noppschruwen (st.T.; sp: schruwen nopp) een Mieta, ooda waut, opp waut nopp schruwen
noppsprinjen (st.T.; sp: sprinjen nopp) opp waut nopp hupsen
noppstieen (st.T.; sp: stieen nopp) opp waut noppstaupen
noräakjnen (schw.T.; sp: räakjnen no) derchräakjnen; noseenen auf eene Räakjninj stemt
noräden (schw.T.; sp: räden no) soont von eenem vetalen waut däm beschulcht
Norecht (H. f., -en) waut jesajcht woat von waut aul ea ooda sestwua jeworden es
Norechta (H. m., -) eena dee eene Norecht brinjt ooda jeft;
noriepen (schw.T.; sp: riepen no) eene jreene Frucht plekjen un hoolen daut dee saul riep woaren
nosajen (st.T.; sp: sajen no) krakjt daut sajen waut de aundre jesajcht haft
noschlapen (schw.T.; sp: schlapen no) hinjaraun schlapen; wäm waut nich vejäten loten
Noschlapsel (H. n., -s) daut waut enkjemt wan daut jräfste aul bennen es; daut waut hinjaraun kjemt
noschnepren (schw.T.; sp: schnepren no) soont derchsieekjen waut eenem nich jehieet; nieschieren no waut eenem nuscht kjemmat
noschriewen (st.T.; sp: schriewen no) kopieren; aufschriewen
noschuwen (st.T.; sp: schuwen no) von hinjen schuwen; porren; Moot moaken to eene Oabeit
noseenen (st.T.; sp: seenen no) derchseenen toom secha moaken woo daut jedonen wia
nosieekjen (st.T.; sp: sieekjen no) noseenen; no Oppwies sieekjen
nosikj (Isw.) no sikj selfst jerecht sennen; sea fa sikj oppkomen
noste (Isw.) Superlativ von ‘dichtbie’
nostonen (st.T.; sp: stonen no) nojoagen; vefoljen
Not (H. f., Näd) een Soom; de Lienje ooda Striep wua jeneit es
notalen (schw.T.; sp: talen no) toom tweeden mol talen; mea aus eemol talen
Notel (H. f., -tlen) een dennet spetzet Iesadrot; soon Iesadrot met een Loch opp een Enj toom een Twierem derch Zeich ooda soowaut trakjen; daut Jreens aun een Notelboom, daut korte runde Notlen sent un nich plaute Bläda
Notelboom (H. m., -beem) een Boom dee Notlen enne Städ Bläda haft
notolen (schw.T.; sp: tolen no) noch mea fa waut tolen aus em ieeschten Faul jetolt wia
Novetal (H. f., -) Noräd; waut em Jeräd es; waut vetalt woat
novetalen (schw.T.; sp: vetalen no) vetalen waut eena jehieet haft
Nowamba (H. m., -sch) de 11. Moonat; de Moonat tweschen Oktooba un Dezamba
Nowel (H. m., -s) de runde jeburts Noaw medden em Buck
nu (Isw.) de Jäajenwuat; disen Moment
nuach (Isw.) jenuach; waut toorieekjt
Nuaden (H. f.) eene Rechtunk, jäajenäwa von Sieden, rajchtsch von Wasten un linjsch von Oosten
Nuadjrens (H. f., -en) de nuadne Jrens von een Stekj Launt
Nuadlaunt (H. n., -lenda) Launt em Nuaden
nuadlich (Isw.) nom Nuaden han; soo aus em Nuaden
Nuadlicht (H. n., -a) een kalieejet schemmarieren enne Nacht em Nuaden
Nuadstiern (H. m., -s) een Stiern dee fa aule Menschen en de nuadliche Lenda emma wiest wua Nuaden es; een Stiern krakjt äwa däm Nuadpol
Nuadwint (H. m., -wind) een Wint vom Nuaden
Nudel (H. f., -dlen) Dieech en schmaule Strämels jeschnäden un jekoakt; eene Kost enne Städ Ieetschocken ooda Ries
Nudelsupp (H. f., -en) eene Supp, jeweenlich von aufjekoaktet Heenafleesch un met Nudlen
Null (H. f., -en) een Numma 0; nuscht; kjeent
nullen (schw.T.) een ella rieekjen wua daut Numma eene Null haft: 10, 20, usw
Numma (H. n., -sch) eene Zol, soo aus eent, twee, ooda dree usw
nummarieren (schw.T.) enne Rieej Nummasch jäwen
nunja (präp.) unja; no unjen
nuscht (Isw.) kjeent, nich waut
nuschtnizjet (Isw.) soont waut kjeenen Wieet haft, waut nuscht nuzt
nutzboa (Isw.) soont waut een Nutz haft; soont waut to brucken jeit
Nutzen (H. m., -) Wieet; Zwakj; Jebruck
nutzen (schw.T.) brucken; to waut goodet aunstalen
nuzhlen (schw.T.) en woame wieekje Dakjen sikj jemietlich moaken
nuzhlich (Isw.) jemietlich wieekj un maklich; soo aus enjenuzhelt
nuzloos (Isw.) onen eenen Nutzen
|
