|
Däa (H. f., -ren) daut Loch benna een Däarejerecht; wua eena en een foadjet Hus nengonen kaun; daut met waut eena soonen Toogank op un too moaken kaun; jeweenlich es eene Däa opp Jehenjen un met eene Jräp ooda Kjlinkj, soo daut dee leicht jeit op un too to moaken
däachlich (Isw.) jieda Dach; jeweenlich jieda Dach
Däarejerecht (H. n., -a) daut Jerecht von eene Däa; daut Jestal enne Waunt, wua de Jehenjen un Kjlinkj faust sent toom de Däa hoolen
Däarejräp (H. f., -en) de Jräp ooda Kjlinkj aun eene Däa
Däarekjlinkj (H. f., -en) de Jräp ooda Kjlinkj aun eene Däa
Däareknoop (H. m., -kjneep) eene runde Däarejräp
Däarenpost (H. m., -past) de Sied von een Däarejerecht
Däarenrämen (H. m., -s) de Bekjleed rom eene Däa
Däarenstenda (H. m., -sch) de Sied von een Däarejerecht; de Stenda aun de Kaunt vonne Däa
Däarenwajchta (H. m., -) eena dee bie de Däa woakt; de Wajchta bie de Däa
Dach (H. f., Doag) de Tiet von Meddanacht bat Meddanacht; dachen (schw.T.) Licht aufjäwen; bedachen, schienen (Isw.) de Ieejenschoft wan wua Licht es; met Licht; oppjedacht
dachäwa (Isw.) dän tietäwa bie dach; dän gaunzen Dach
dachdäachlich (Isw.) jieda Dach; aule Dach
Dachloon (H. n., -s) waut een Oabeida en een Dach vedeent ooda betolt kjricht fa siene Oabeit
Daga (H. m.) bakajet Blott, soo dikj daut et meist nich derch to rieren jeit
Dak (H. n., Däakja) de bowaschte Sied von een Jebied; daut helt dän Wint, Sonn un Räajen von en een Hus nenfaulen
Dakj (H. f., -en) een Stekj Zeich, daut opp waut nopp paust toom daut bedakjen; Dakjen kjennen enkjelt ooda utjefoodat sennen; (dim.) –skje, -s; dakjen (schw.T.) bedakjen, waut äwa waut moaken soo daut et nich mea to seenen es; een Dak moaken opp een Jebied
Dakjsel (H. n., -s) de bowaschte Sied von eene Doos dee bowen jeit op un too to moaken; daut met waut eene een Gropen ooda Ama too dakjen kaun
Dakran (H. f., -en) eene Ran, soo aus een kjliena Troch, aune Kaunt vom Dak toom Wota aufleiden wan daut räajent
Dakschilt (H. f., -) een Schilt daut opp Past jedroacht wort un äwa de Soldoten jehoolen wort, soo daut see nich von bowen kunnen jeschoten woaren
Dakshunt (H. m., -hunj) eene kjliene Sort Hunj
däm (Jsw., m. obj.) dit woat han un trigj met ‘dän’ vetuscht;
damen (schw.T.) eenen Daum moaken; eenen Ieed Rigjen moaken toom waut aufdamen
Dämfaul (H. m., -falen) en Gramatikj, daut Hauptwuat opp daut daut Tietwuat wirkjt [Ekj soag een Brat]
dämjanjen (Jsw., rel. obj.) däm; wäm
dämselwjen (Jsw., rel. obj.) däm, krakjt däm
dan (Isw.) wan ieescht waut foadich es; daut Näakjste; wan de Bedinjungen jetroffen sent
dän (Jsw., m. obj.) de; dee; däm
Daniel (H. m., -) een Junges/Mauns Nomen; een Buak enne Bibel; daut Wuat bediet: Gott es mien Rechta
dänjanjen (Jsw., rel. obj.) dän, wäm
Dank (H. m.) de Utdruck von daut goode Jefeel wan wäa waut goodet to/fa eenem jedonen haft
dankboa (Isw.) woo eena waut deit, wan eena eenen Dank schuldich es
Dankboakjeit (H. f., -en) de Jesennunk von eenem dee dankboa es
Dankjebäd (H. n., -a) een Jebäd en daut jedankt woat
Dankleet (H. n., -da) een Leet daut jesungen woat toom eenem sien Dank utspräakjen
Dankopfa (H. f., -) een Opfa toom Gott danken
Dankscheen (H. m., -s) waut eena sajcht toom sienen Dank utdrekjen
dänselwjen (Jsw., rel. obj.) dän, krakjt dän
Darp (H. n., -a) eene Siedlunk von eene Grupp Nobasch; Darpa sent mank Mennoniten en Preissen, Russlaunt, Manitoba un de Kolonien en Sied Amerika bekaunt
Darpsborm (H. m., -s) een Borm de miere Nobasch en een Darp Wota jeef
darschten (schw.T.) een Velangen haben to drinkjen; nich jenuach Wota jedrunken haben
darschtich (Isw.) utjedrieecht
dartich (H. f., -tja) daut Numma 30; Ordnungszol: 30., dartichsta
daugen (schw.T.) wuatoo goot sennen
Daugeniks (H. m., -en) eena dee nuscht duacht, dee to nuscht goot es
daugeniksje (Isw.) soo aus een Daugeniks
Daum (H. m., -s) een Ieedrigjen de daut Wota hilt von aulawäajen hanranen
Daumbrat (H. n., -s) een Spell fa twee Menschen opp een Brat met 64 Hockasch; daut Brat opp woont daut Spell jespält woat
daumlich (Isw.) domm; onbeholpen; sea eefach; nich gaunz kluak
daumpen (Isw.) Daump aufjäwen; met sea väl Krauft schaufen/foaren
Daumpgropen (H. m., -es) Gropes dee sea dicht toojedakjt kjennen soo daut de Daump doa bennen blift un doaderch heeta woat aus een aundra Gropen
Daumpkjätel (H. m., -s) een Kjätel ooda Trekjta dee met Daump foat un nich met eenen Gas Moota
Daumpmaschien (H. f., -en) Daumpkjätel; eene Maschien dee met Daump jedräwen woat
daunzen (schw.T.) nom Riem Bewäajungen moaken met aundre toop, jeweenlich met Jesank ooda Instrumenten toop
daut (Pron. Rel.) eent oba nich dit; jant; een jewesset; (Pron. n., de) eent; een jewesset
Dautel (H. f., -tlen) eene seete Frucht vom Paulmboom
dautmol (Isw.) een jewesset mol en Vegonenheit
dautselwje(Pron. rel.) daut; krakjt daut; een jewesset
David (H. m.) een Junges/Mauns Nomen; daut Wuat bediet: de Beleefta
däwren (schw.T.) knaulen; sea lud haustich knaulen; sea schlonen
de (Jsw., m.ez.mz., f.ez.mz, n.mz.)
Debora (H. f.) een Mejales/Frues Nomen; daut Wuat bediet: Honnich Bie
dedwäa (Isw.) de Rechtunk von Sied bat Sied; nich delenjd
dee (Pron. rel., m.ez.mz., f.ez.mz., n.mz.) 1)wiest /woone/woont [De Maun, dee hia kjemt]; 2) jana, nich disa
Deef (H. m., Deew) Stäla; Reiba
deejanja (Pron. rel. nom., m.ez.,) krakjt dee; een jewessa
deejanje (Pron. rel. nom., m.mz., f.ez.mz., n.mz.) krakjt dee; jewesse
Deel (H. n., -s) een Poat
deel (Isw.) väl [Doa sent een deel Stakja]
deelen (schw.T.) en Deel moaken; en Deel moaken un no de jetrofne jäwen
deelnämen (st.T.; sp: nämen deel) waut biewonen, een Poat aun waut haben,
Deemoot (H. f.) de Ieejenschoft dee eena haft wan eena deemootich es; bedocht sennen fa aundre; nich prauzich ooda ekjich
deemootich (Isw.) nich too väl von sikj denkjen, sikj met aundre jlikj trakjen
Deena (H. m., -/sch) eena dee deent
Deenarin (H. f., -nen) eene dee deent
deenen (schw.T.) halpen, behelplich sennen, wäm de Jemietlichkjeit toostieren
Deenstfru (H. f., -es) eene deemootje Fru
Deenstgrupp (H. f., -en) eene Grupp dee toop deent
Deenstmejal (H. f., -es) Kjäakjsche; Deenarin
deep (Isw.) dee Mot en waut nenn, wiet rauf, wua väl nenn kaun
deepen (schw.T.) taufen, daut Sakrament derchfieren wua een Eltesta/Prädja dän Kandidat met de Wota Doop bedeent, daut woat oppem Gloowen von däm Täufling jedonen un bediet daut dee nu een Jliet enne Jemeent es. Eenje deepen met Wota äwajeeten, aundre met gaunz unja Wota ducken.
deepsennich (Isw.) eenen deepen Senn haben; schwoa to vestonen wiels daut soo väl met sikj drajcht
deeselwja (Pron. rel., m.ez.nom/obj.) dee waut aul ea
deeselwje (Pron. rel. m.mz., f.ez.mz., n.mz.) dee waut aul ea
Deffat (H. m., -s) een hee Duw
deidlen (schw.T.) luaren, veschluaren; Tiet oppbrucken met nuscht doonen
Deinameit (H. n., -) Sprenjpulwa; Pulwa toom sprenjen, explodieren
Deiw (H. m., -) de Feichtichkjeit de zemorjes oppe Ieed es
deiwen (schw.T.) schmelten, woama aus 0 Grod Celsius sennen, Frost loten rutgonen
delenjd (Isw.) de gaunze Lenjd; von een Enj bat daut aundre
Dell (H. m.) eene Plaunt dee aus Kjriedarie en Supp jebrukt woat
demplen (schw.T.) mea Wota en waut wotajet nenrieren
denkjen (st.T.; denkj, docht, dochten, jedocht) Jedanken fieren; sikj em Kopp waut trajcht lajen; waut äwalajen
denkjenhalpen (st.T., sp: halpen denkjen) wäm aun waut denkjen moaken waut dee veleicht vejäten haft
Denkjmol (H. n., -s) jeweenlich een groota Steen met Wieed doanenn jehakt soo daut dee de Menschen aun waut denkjen halpt
Denkjvemieejen (H. n.) een Mensch siene Fäichkjeit toom denkjen
denn (Isw.) goanich dikj, sea plaut
dennen (schw.T.) denna moaken
Denninj (H. f., -en) de wieekje Sied von een Tia; de Jäajent tweschen Hoft un Rebben
derch (Präp.) medden derch von eene Sied/Enj bat de aundre [derch de Staut]; vom Aunfank bat Enj [derche Nacht]; von eene Sied bat de aundre; (Isw.) ut waut rut [kjeemen derch, derch foaren]; (Isw.) foadich met waut sennen [Hee es derch met…]
derchbaken (schw.T.; sp: baken derch) gaunz goa woaren enne Bak
derchbräakjen (st.T.; sp: bräakjen derch) derch komen; rutbräakjen
derchbrennen (schw.T.; sp: brennen derch) utkleiwen; sikj nich jriepen loten
derchbrinjen (st.T.; sp: brinjen derch) wäm halpen foadich moaken; derch waut schwoaret derchhalpen
derchbuen (schw.T.; sp: buen derch) trajchtbuen; ombuen em Hus
derchdenkjen (schw.T.; sp: denkjen derch) nodenkjen, äwadenkjen, denkjen waut doa von komen kunn
derchdraschen (schw.T.; sp: draschen derch) 1) lang von eene Sach räden bat aules jesajcht es waut doatoo to sajen es; 2) priejlen
derchdreien (schw.T.; sp: dreien derch) schmaunten; met een Schmaunta de Malkj un Schmaunt deelen
derchdrenjen (schw.T.; sp: drenjen derch) derch eene Waunt ooda soowaut komen met bestendich schuwen
derchem (Präp. + Jsw.) derch däm
derchenaunda (Isw.) vemischt, bunt
Derchfaul (H. m.) ranajet Stoolgank, Schietarie
derchfaulen (schw.T.; sp: faulen derch) derch een Boddem/Flua faulen wan dee nich helt
derchfieren (schw.T.; sp: fieren derch) foadich moaken, mäajlich moaken
derchfinjen (st.T.; sp: finjen derch) sikj met eene Sach ooda Probleem weeten
derchfoaren (st.T.; sp: foaren derch) met Jereetschoft tweschen de Rieejen Krut vedoawen
derchfräten (st.T.; sp: fräten derch) derch rostren, derch wauschen, derchfulen
derchhenjen (st.T.; sp: henjen derch) von een Dak daut een bätje enjefollen es
derchhetten (schw.T.; sp: hetten derch) derch un derch woam jeworden
derchholen (schw.T.; sp: holen derch) waut tweschen waut komen/gonen [wan de Wint doa derchholt]; sea schellen ooda mostren
derchhoolen (st.T.; sp: hoolen derch) uthoolen bat derch waut,
derchjleppen (schw.T.; sp: jleppen derch) wajch komen; utkleiwen
derchkeiwen (schw.T.; sp: keiwen derch) väl mol opp waut bieten bat daut twei jeit; uthoolen
derchkoaken (schw.T.; sp: koaken derch) derch un derch koakendich heet woaren
derchkomen (st.T.; sp: komen derch) uthoolen, foadich moaken
derchläsen (st.T.; sp: läsen derch) gaunz läsen [Buak derchläsen]; jeneiw waut beseenen un daut schlajchte von daut goode oppoat läsen
derchläwen (schw.T.; sp: läwen derch) erfoaren; derch eene Tiet ooda Erfoarunk läwen
derchligjen (st.T.; sp: ligjen derch) holl jeworden von doabowen ligjen; twei gonen von too väl doabowen ligjen
Derchmäta (H. m., -sch) de lenjste Mot derch eene Rund
derchnämen (st.T.; sp: nämen derch) eene Lia ooda Buak gaunz derch gonen; eene Sach gaunz driest beräden
derchoabeiden (schw.T.; sp: oabeiden derch) aule Oppgowen en een Aufschnett foadich moaken
derchräden (schw.T.; sp: räden derch) von eene Sach räden bat een Entschluss jefot woat ooda aule de Sach vestonen
derchreisen (schw.T.; sp: reisen derch) derch eene Jäajent reisen
derchriewen (st.T.; sp: riewen derch) derchschieren; derchrublen
derchrublen (schw.T.; sp: rublen derch) derchschieren; derchriewen
derchsaten (schw.T.; sp: saten derch) foadich moaken
derchschlapen (schw.T.; sp: schlapen derch) sikj derch eene schwoare Tiet weeten; met weinich lieren tofräd sennen
derchsäwen (schw.T.; sp: säwen derch) derch een Säw nämen; waut/wäm sea krakjt aufschazen
derchschezlen (schw.T.; sp: schetzlen derch) een Schetsel derch eene Stow moaken toom twee Deelen moaken
derchsechtich (Isw.) doa kjemt Licht derch; doa jeit derch to kjikjen
derchseenen (st.T.; sp: seenen derch) noseenen; waut goot bekjikjen un aufschazen
derchsteewen (st.T.; sp: steewen derch) sea haustich waut veloten wua noch waut von eenem velangt es
derchut (Isw.) besondasch; butajeweenlich
derchwäajen (st.T.; sp: wäajen derch) aules krakjt wäajen un tooptalen
derchwajch (Isw.) jeweenlich, em Derchschnett
derchwintren (schw.T.; sp: wintren derch) derchem Winta läwen bliewen, soo aus Beem, Plaunten ooda Tieren
derwen (st.T.; doaf, doascht, durf, durwen, Helpatietwuat) Frieheit haben to waut
Desch (H. m., -en) eene Plaut met Feet opp dee de Moltiet oppjesat woat, ooda wua eena Buakoabeit deit
Deschdakj (H. f., -) eene Dakj toom toom opp een Desch
Descha (H. m., -) een Holtoabeida dee Deschen un Schaups moakt
Dezamba (H. m.) de 12. Moonat; de Moonat tweschen Nowamba un Jaunewoa
dia (Isw.) velangt väl Jelt
Diakon (H. m., -en/s) een Aumt enne Jemeent toom eenje praktische Oabeit doonen ooda de Prädja halpen
Diamaunt (H. m., -en) een sea diera, sea hoada, derchsechtja Steen; eent von de gaunz hoatste Steena
dicht (Isw.) nich wietleftich; aun eenaunda; soont waut nuscht derch lat
dichtbie (Isw.) nich wiet auf; dichtbie, noda, noste
dichten (schw.T.) 1) dicht moaken; 2) een Jedicht schriewen
die (Pron. obj., m.ez., f.ez.) du
dieden (schw.T.) sajen waut daut meent
Diedunk (H. f., -ngen) waut eena von waut dieden deit; waut daut meent
Dieech (H. m., -s) Mäl met Häw, Wota un aundret enjerieet toom Broot moaken
dieechich (Isw.) soo aus Dieech; met Dieech beschmäat
dien (Pron. gen. m.ez, n.ez.) de/daut jehieet die
diena (Rel.Pron. gen. m.ez) sajcht daut die dee (m.) jehieet
diene (Pron. gen. f.ez.mz.) dee (f.) jehieet/jehieren die; (Rel.Pron gen. m.mz., f.ez.mz. n.mz.) sajcht daut die dee jehieet/jehieren
dienem (Pron. obj. m.ez.) sajcht daut die dee jehieet
dienen (Pron. obj. m.ez.) sajcht daut die dee jehieet
Dienje (H. n., -) daut waut die jehieet
dient (Rel.Pron. obj. n.ez) sajcht daut die daut jehieet
Diepfries (H. m., -en) Jereetschoft toom Äten sea jefroaren hoolen
dieren (schw.T.) väl Tiet nämen
Diesel (H. m., -s) een Moota dee Diesel brent; eene schmäaje Sort Gasolien toom en een Diesel Moota brennen
dieslen (schw.T.) aules rom eenem schient to dreien
dieslich (Isw.) aules rom däm schient am to dreien
diesta (Isw.) onen Licht
dietlich (Isw.) kloa to seenen; leicht to vestonen, krakjt to feelen ooda hieren
dietsch (Isw.) enne dietsche Sproak, von dietsche Menschen
Dietschlaunt (H. n.) daut Launt en Europa von wua de Dietsche Menschen komen
Dietschlenda (H. m., -) eena dee von Dietschlaunt staumt
Diewel (H. m., -s) een beesa Jeist
Difrenschel (H. n., -s) daut Akjia medden aune hinjaschte Auss wua de Dreiwscheft naun kjemt
dikj (Isw.) groot em Derchmäta [dikja Stock, dikjet Lada]; 2) waut flissendjet daut schwoa to rieren es [dikja Zieropp]
Dikjemalkj (H. f.) Malkj dee en eene woame Stow jestonen haft un es dikj jeworden; suare Malkj
dikjenekjich (Isw.) eena dee een dikjet Jenekj haft; 2) driest, sea opp sien Stekj, eena dee sikj nich leicht lat von waut aufräden
dinjen (st.T., dinj, dunk, dungen, jedungen) räden om eenen läajren Pries to kjrieen; räden om waut leichta to moaken
Dinjsdach (H. m., -doag) de tweeda Dach no Sindach, tweschen Mondach un Medwäakj
Dinkj (H. n., Dinja) eene nate Sach dee eena seenen un aunfoten kaun; eene Sach
direkjt (Isw.) jlikj too; driest; nich derche Bloom; werkjlich
dis (Isw.) sajcht woona/woont; disa, nich jana
Dirrijent (H. m., -en) eene dee eene Senjagrupp leit, dän Toon aunjeft un Takt helt
dirrijieren (schw.T.) eene Senjagrupp leiden biem sinjen
Disk (H. f., -en) een rundet Schoa toom Ieed plieejen; soon Schoa daut aus eene Brodkomm jebrukt woat toom Fleesch broden
Distel (H. f., -tlen) eene spekjaje Plaunt
Distelkrut (H. n., -) Krut daut väl Spekjasch haft
doa (Isw.) wiest wua
doabie (Isw.) doch; wan uk [un doabie best du nich jesunt]; bie waut [hee leet an doabie]
doafäa (Isw.) doa wäajen; aus Folj; doahäa
doages (Isw.) waut toom Dach jehieet [bie doages Licht]
Doagesbuak (H. n., -bieekja) een Buak wua eena jieda Dach waut nenschrift
doahäa (Isw.) aus Folj; doa wäajen; doafäa
doaken (schw.T.) sea fiena Räajen
doamet (Isw.) met daut, [Wie kjrieejen bätret Jereetschoft, un doamet …] ; dan [de Klock wort 12, un doamet kjeem …]
doano (Isw.) soo aus, [doano recht wie ons]; daut lat sikj denkjen [See sent lot. Doano han see Trubbel]
doaraun (Isw.) aun daut, von daut [dee storf doaraun]
doaräwa (Isw.) en dee Tiet, [Ekj jinkj mie vepusten un doaräwa passieed daut]; doawäajen [dee sent noch soo jlekjlich doaräwa]
doarenn (Isw.) en daut, en ne jewesse Loag, von daut [hee es doarenn vetwiewelt jeworden]
doarhinja (Isw.) [Hee es doarhinja jekomen : hee haft daut vestonen jelieet]
Doarm (H. f., -) de Schlauch em Kjarpa dee vonne Moag rauf leit, daut Äten woat doa gaunz vedeift un dan vom Bloot oppjenomen
doarom (Isw.) en dee Jäajent, rom eene Städ [daut Launt doarom]; en eene jewesse Sach [hee kjemmat sikj doarom]; fa daut [wie bäden doarom]; doawäajen, wäajen daut [doarom sent wie jekomen]
doaromshaulwen (Isw.) doawäajen; wäajen eene Sach [doaromshaulwen sent wie aunjekomen]
doaronen (Isw.) onen waut jewesset
doaropp (Isw.) fuaz no waut [daut funk noch mau knaup aun to räajnen, un doaropp plenjad daut]; wäajen waut eena vestonen haft [wie hieeden doa sull een Utroop sennen, un doaropp jinj wie doahan]
doarunja (Isw.) unja waut [daut lach doarunja]; mank jewesse [doa wieren soo väl Sorten, un doarunja funk ekj waut]; aun waut [Hee haft Rietinj. Doarunja litt dee väl
doarut (Isw.) von waut [drunken aula doarut]; doavon [waut doarut woaren kunn]
doatoo (Isw.) fa waut, to een Zwakj [Hee haft dee doatoo bestemt]; uk noch [fief Wrenikje un Worscht doatoo]
doavon (Isw.) von waut wajch [spood sikj doavon]; von waut, wäajen waut [wort blint doavon]
doawäajen (Isw.) wäajen waut; doaromshaulwen [kjeemen doawäajen];
Dobbelschlach (H. m., -schläaj) een besondra Knoppen dee sea goot helt, un doch jeweenlich leicht jeit op to moaken
dobbelt (Isw.) twee mol, tweemol soo sea
doch (Konj.) dit es uk soo [kjlien doch scheen, oolt doch stoakj]; (Isw.) wan eena daut uk nich neiw wist [hee kjeem doch]
Docht (H. f., -en) de Twierem ooda daut Zeich en een Taulchlicht ooda eene Laump dee daut Brenstoff no de Flaum trakjt
Dochta (H. f., Dajchta) de Elren äa Kjint daut eene Mejal es; (dim.) Dochtakje, -s
dochwoll (Isw.) veleicht, woarschienlich oba nich jewess [dee komen dochwoll uk]
doff (Isw.) nich kloa, vemuzhat, schlajcht to seenen
Dokta (H. m., -sch) eena dee utjelieet es toom doktren; eena dee eenem äwa Krankheiten un Medizien Rot jäwen kaun
doktren (schw.T.) von eenen Dokta Help sieekjen, medizienisch behaundlen
dol (Isw.) rauf, unjen, boajauf [hee felt dol]
Dola (H. m., -sch) Stätschet ooda uk kanadischet Jelt
dolbliewen (st.T.; sp: bliewen dol) unjen bliewen; schwak ooda oam bliewen; sikj nich oppbuen
dolbräakjen (st.T., sp: bräakjen dol) gaunz aufbräakjen; dolrieten
dolbrennen (schw.T., sp: brennen dol) aufbrennen, dolschwälen
dolbrinjen (st.T., sp: brinjen dol) enne Grunt brinjen, rauf brinjen
doldrekjen (schw.T., sp: drekjen dol) dolhoolen, opp waut drekjen
dolen (schw.T.) rauf gonen, weinja woaren, soo aus een Fia ooda Oppräajunk
dolfaulen (st.T., sp: faulen dol) hanfaulen, nich stonen bliewen
dolfoaren (st.T.; sp: foaren dol) unjafoaren; dolbräakjen met äwa daut foaren
dolhaken (schw.T.; sp: haken dol) aufhaken, dol moaken
dolkeiwen (schw.T.; sp: keiwen dol) waut hoadet vekeiwen un äten; eene schwoaren Erfoarunk derch moaken
dolkjneeen (schw.T., sp: kjneeen dol) kjneeen, soo aus toom bäden
dolkjrieen (st.T., sp: kjrieen dol) äwaweltjen; gaunz oppäten
dolklunjen (schw.T.; sp: klunjen dol) opp waut staupen soo daut et dol blift
doll (Isw.) drock, derchenaunda [daut jinkj dol häa]; met schlajchte Aufsecht, sea vestieet sennen, wäm nuscht goodet wenschen [de Nobasch sent sikj doll]
dolla (Isw.) mea [dolla proowen]; (Isw.) [dolla Hon]
Dollahoost (H. m.) Bleiwahoost; eene schlemme Kjinja Krankheit bie woone daut Kjint eene lange Rieej hoosten mott, jiedatsmol wan daut eemol aunfangt
Dolmetscha (H. m., -sch) een Äwasata, eena dee kaun dietlich moaken waut en eene aundre Sproak jesajcht es
dolnämen (st.T.; sp: nämen dol) utteneen nämen; aufbräakjen; wäm unjanämen
dolnoaglen (schw.T.; sp: noaglen dol) aunnoaglen daut et dol blift
dolplieejen (schw.T.; sp: plieejen dol) omplieejen; met een Pluach daut jewosne omoabeiden
dolranen (schw.T.; sp: ranen dol) veachten; von waut soo räden daut de Wieet doavon kjlanda woat
dolsaten (schw.T.; sp: saten dol) hansaten
dolschlonen (st.T., sp: schlonen dol) waut schlonen bat et dolfelt [Krut dolschlonen]; bedrekjt woaren [de Krankheit schluach am sea dol]
dolschlucken (schw.T., sp: schlucken dol) opp schlucken
dolschmieten (st.T., sp: schmieten dol) hanschmieten, schupsen daut et dol felt
dolschnieden (st.T., sp: schnieden dol) aufschnieden, enschnieden daut et dol felt
dolschriewen (st.T., sp: schriewen dol) oppschriewen, hanschriewen
dolstemmen (schw.T.; sp: stemmen dol) jäajen waut stemmen en eene Wol
Domheit (H. f., -en) een Väahaben daut nich behelplich es; een Väahaben daut Schoden deit
Domkopp (H. m., -kjap) eena dee Domheit drift; eena dee nich kluak es
domm (Isw.) nich jescheit, nich kluak, nich maklich
dompen (schw.T.) loten vom Trock ooda Woagen schedden
Domptrock (H. m., -s) een Trock de dän Baks opp een Enj opphäwen kaun soo daut aules rauf rant
domsajen (st.T., sp: sajen domm) met Wieed veachten, aufsajen
don (Isw.) to dee Tiet, dan [un don kjeem see]
Donna (H. m.) Rummel
Donnadach (H. m., -doag) de vieeda Dach no Sindach, de Dach enne Wäakj tweschen Medwäakj un Friedach
Donst (H. m.) Daump, daut Wota enne Loft
donstich (Isw.) met Wota enne Loft
Dooden (H. m., -des) een doodja Mensch; eene Leiche
Doodesangst (H. f.) angst daut eenem sien Läwen en Jefoa es
Doodesdach (H. m., -doag) de Dotem ooda Dach wan eena stoaft
Doodesenjel (H. m., -) enne Bibel: de Enjel dee waut dän Doot brinjt
Doodesfaul (H. m., -falen) de Faul von een Doot
Doodesforcht (H. f., -) de Forcht fa däm Doot
Doodesjefoa (H. f., -ren) de Jefoa daut eena stoawen woat
Doodesjeroch (H. m.) de Jeroch von eenen Dooden
Doodesjewault (H. f., -en) de Jewault ooda Krauft doot to moaken
doodeskrank (Isw.) sea schwoa krank, daut eena jleeft dee woat doaraun stoawen
Doodesnorechta (H. f., -sch) eena dee de Norecht von eenen Doot brinjt
Doodesstrof (H. f., -en) de Strof dee dän Doot brinjt
Doodesuadeel (H. n., -s) een Uadeel daut dän Doot velangt
Doodeswund (H. f., -en) eene Wund dee dän Doot aus Foljen haft
Doodewoagen (H. m., -ges) de Woagen opp dän eene Dooden jefieet woat
doof (Isw.) eena dee nich hieren kaun
doofstomm (Isw.) doof un stomm; eena dee nich hieren un nich räden kaun
Doofstomma (H. m., -en) eena dee doof un stomm es; eena dee nich hieren un nich räden kaun
doonen (st.T., doo, deist, deit, deed, deeden, jedonen) waut foadich brinjen, waut wieda saten, waut jedonen kjrieen, waut von sikj moaken
Doop (H. f.) Taufe; waut biem deepen volbrocht woat
Doos (H. f., -en) een papiena Kausten; een Behelta von Papia jemoakt; (dim.) Dooskje, -s
Doot (H. m., Doodes) wan wäa stoaft [een haustja Doot]; (Isw.) nich läwen haben [een doodjet Kaulf]
dootgonen (st.T.; sp: gonen doot) Läwen opphieren [Tieren un Plaunten gonen doot; Menschen stoawen]
dootmeed (Isw.) sea meed, gaunz ute Pust
dootschlonen (st.T., sp: schlonen doot) soo sea schlonen ooda vewunden daut et doot jeit
Dorn (H. m., -s/en) een runda Beitel, spetz ooda plaut opp Enj; een Spekja
dort (Isw.) eene Städ aunwiesen dee nich dichtbie es, hia un dort
Dot (H. f., -en) daut waut jedonen woat; eene Sach dee jedonen es worden
Dotem (H. m., -s) de Dach, Moonat un Joa wan waut jeworden es; woo eenselne Doag uteneen jekjant sent
Dräaja (H. m., -) eena dee waut drajcht; een Baulkjen eene Flua
Drakj (H. f.) Mell; Stoff; Onrenlichkjeit; Drakj kaun uk aunjebakt sennen
drakjich (Isw.) schwiensch, met väl Drakj,
Drakjschum (H. m., -) schwienschet Schum, drakjet Schum
dral (Isw.) vekjnept, vezoddat; sea waka un äwadäl [daut jinkj doa dral häa]
Drän (H. n., -) een Domkopp; (schw.T.) zinjren
dränen (schw.T.) zinjren, Weedoag dee nenfoat
Drank (H. m., -) Aufguss von enne Kjäakj, dan kaun jebrukt toom Schwien jäwen
Drankama (H. m., -sch) Ama fa Drank; Aufguss Ama
Drascha (H. m., -sch) eena dee drascht; Oabeida biem draschen/arnten
draschen (schw.T.) met eene Maschien arnten, Sot vom Stroo kjrieen; schlonen, priejlen
Draschflua (H. f., -ren) Draschplauz; de Städ wua de Hocken utjeklopt woaren
Draschkausten (H. f., -tes) eene Maschien toom daut Jeträajd vom Stroo nämen
Draschklotz (H. m., -kjlaz) een Klotz de äwa Jeträajd Stroo jeschlapt woat toom daut Jeträajd vom Stroo loos moaken
Draschplauz (H. m., -plaza) Draschflua; de Städ wua jedrascht woat
Draschraut (H. n., -räda) een tankjet Raut toom Jeträajd vom Stroo loos moaken
Draschschlap (H. f., -en) eene Schlap toom Jeträajd vom Stroo loos moaken
Draschtiet (H. f., -den) de Tiet wan de Arnt reed es toom draschen
draun (Isw.) doaraun, aun daut
dreblen (schw.T.) sacht ranen
dreddel (Isw.) daut dredde Poat, een Poat von dree äwareene Stekja, dee toop een gaunzet wieren
dree (H. f., -en) een Numma: 3 ; Ordnungszol: 3., dredda
dreeatlei (Isw.) dree veschiedne, dree Sachen
Dreema (H. m., -) eena dee dreemt
dreemen (schw.T.) eenen Droom haben; waut em Schlop seenen daut nich werkjlich es
Dreesen (H. mz.) een kjlienet Jlett em Kjarpa, soo aus em Hauls, unjare Kjenn un uk em Kjarpa, dee kjennen enzint woaren ooda nich schaufen un Krankheit brinjen
dreestockich (Isw.) dree Stock haben, soo aus een Jebied
dreien (schw.T.) Rechtunk endren [de Wint dreid Nuaden]; en eent wajch Rechtunk endren [de Wal dreit]
dreikopp (H. m., -kjap) eena dee doa dreikopt; eena dee aules aufsajcht
dreikoppen (schw.T.) dän Kopp siedlinjs schedren toom “nä” sajen
dreiwen (schw.T.) wäm waut schlajchtet ooda Trubbel vespräakjen, wan hee nich deit waut du haben west
Dreiwscheft (H. f., -en) eene lange Wal ooda Scheft vom Transmischen no de hinja Auss
Drekjarie (H. f., -n) een Jeschaft dee Jereetschoft haft toom Bieekja drekjen
drekjen (schw.T.) aun waut schuwen, eenjemoten schwoa opp waut ligjen ooda sennen [eenen Knoop drekjen]; jebaudat sennen, waut schwoa sennen [mie drekjt de Schult]
drenjen (schw.T.) soo aus wan eene Grupp jäajen waut schift; Druck haben
Drenkj (H. f., -en) een Troch toom Vee drenkjen
drenkjen (schw.T.) Vee Wota jäwen toom drinkjen
dreplen (schw.T.) sea leicht räajnen
Drepp (H. f., -en) Lakj; de Räajen felt en Dreppen
dreppen (schw.T.) lakjen; en Lakjen faulen
drettieen (H. f., -en) een Numma: 13; Ordnungszol: 13., drettieenda
drieech (Isw.) onen Wota ooda Feichtichkjeit sennen
Drieechlaunt (H. n., -) Launt daut too drieech es toom akren
drieejen (schw.T.) drieech woaren, drieech moaken, Wota loten auf donsten
Drief (H. m.) daut waut eenem drift, waut eenem Uasoak jeft toom waut doonen
driest (Isw.) jewoacht, brow, nich schuchta
driewen (st.T., driew, drifst, dreef, dreewen, jedräwen) een Jereetschoft dreien moaken ooda aum dreien hoolen; Spos moaken [Spuchkjes driewen]
Drill (H. f., -en) Jereetschoft toom Sot oppe Stap seien
Drillinje (H. f., -) dree Kjinja dee aum selwjen Dach von eene Mutta jebuaren sent
drinjen (st.T.; drinj, drunk, drungen, jedrungen) drenjen; stoak waut velangen [de Junges drinjen no Sport]
Drinkja (H. m., -sch) Supa; eena de Alkohol drinkj
drinkjboa (Isw.) waut to drinkjen es
drinkjen (st.T.; drinkj, drunk, drunken, jedrunken) Wota (ooda waut flissendjet) em Mul nämen un oppschlucken
Drinkjeswota (H. n., -) Wota daut goot jenuach es toom drinkjen
Drinkjjefäss (H. n., -a) een Dinkj, soo aus een Kuffel, ut daut eena drinkjt
Drinkjopfa (H. n., -sch) een Opfa bie woont Bloot ooda Wien oppem Fia jegoten woat
Drinkjstoff (H. n., -) waut eena drinkjt
Droaga (H. m., -sch) eena dee waut drajcht
Droagbaunt (H. f., -benja) de Benja toom Lintbekjsen hoolen daut see nich rauf rutschen
droagen (st.T.; droag, drajchst, drajcht, druach, druagen, jedroacht) waut opphäwen un eene Strakj met nämen; waut opp sikj nämen
Droagstang (H. f., -en) eene Stang opp dee waut jedroacht woat
Droagstenda (H. m., -sch) Stendasch dee waut droagen
Droak (H. m., -en) daut waut eena aum Enj von eenen langen Baunt binjt un sikj dan em Wint huach enne Loft häft
drock (Isw.) väl Oabeit haben
Drockichkjeit (H. f., -en) daut waut eenem drock moakt
drollich (Isw.) butajeweenlich, intressaunt, vedreit
dromlen (schw.T.) opp eene Drommel schlonen toom Jelud moaken
Drommel (H. f., -n) een ladanet Tonkje opp woont jeschloagen woat toom een Jelud moaken
dronslich (Isw.) vedronselt, derch eenaunda, vekjnept
drooen (schw.T.) dreiwen, Schoden ooda Trubbel vespräakjen wan waut nich woaren woat
Droom (H. m., Dreem) waut eena dreemt; waut eena biem schlopen sitt waut nich werkjlich soo es
Drosel (H. f., -s) een Zodda von Baunt ooda Hoa;
droslich (Isw.) vezoddat; vekjnept
Drot (H. m., Dräd) een Twierem; een iesana Twierem ooda Drot
Drotdäa (H. f., -ren) eene Däa met Mauschendrot enne Städ Glaus em Fensta haft soo daut Ojjezeffa buten blift
Drotfensta (H. n., -tren) een Fensta daut Mauschendrot enne Städ Glaus haft
Druck (H. m.) daut waut drenjt
Druckfäla (H. m., -) een Fäla en daut waut jedrenkjt es
Drunsel (H. m., -s) schliemja Drot enne Malkj biem malkjen
Drusen (H. mz.) Jläda em Kjarpa dee veschiednet kontrolieren
Druw (H. f., -en) een Boa, Jereetschoft toom een rundet Loch en Holt ooda soowaut boaren
du (Pron. 2.P. m.f.n. ez.) dee Persoon dee eena aunrät
Duak (H. n., Dieekja) een veakauntjet Zeich daut een Frumensch oppem Kopp drajcht entwäda toom woam sennen ooda wiels daut vonne Kjoakj velangt es; (dim.) Duakje, -s
duaren (schw.T.) äwa waut besorcht sennen, beduat sennen
duarhauft (Isw.) oppe Dua; waut uthoolen woat
Ducht (H. f.) Krauft dee een Mensch haft toom schaufen
Duck (H. f., -en) eene Stang ooda een Brat toom waut ducken
ducken (schw.T.) sikj rauf bieejen, bekjen [ekj must mie unja de Beem ducken]; met ne Stang ooda Duckstang waut opphäwen
duften (schw.T.) een scheenen Jeroch aufjäwen, soo aus Bloomen
dujjen (schw.T.) schlonen, steeten
dukren (schw.T.) emma wada sikj han un trigj bewäajen
dulden (schw.T.) Jedult met waut haben; waut uthoolen
Dumedreien (H. n.) een Tietvedrief bie woont een Mensch sett, met de Henj jefolcht aus toom bäden, un de Dumes dreien emma wajch eena äwarem aundren
Dumen (H. m., -es) de korta dikja Finja dee unjen aun de Haunt dicht biem Jelenkj es
Dun (H. f., -en) de wolje Hoa aun een Sot wuamet daut flieejen kaun; dun (Isw.) bedrunken, besopen
dun (Isw.) bedrunken/besopen sennen
Dung (H. n., -) Firtileisa; waut oppe Stap jestreit woat toom daut Jeträajd dolla driewen
dunkel (Isw.) diesta, onen väl Licht [bie Sonn Unjagank woat et dunkel]; greiw, schwoat, jries [een dunklet Bilt]; schwierich, nich mootich [am schient daut nu dunkel]
dunklen (schw.T.) dunkel woaren; met Wolkjen betrakjen
Durango (H. n.) een Estado (Prowins) en Mexiko
Dusel (H. m., -s) eena dee duslich es; Domkopp; eena dee eefache Fäla moakt
dusent (H. f., -nde) Numma: 1.000; Ordnungszol: dusentsta
duslich (Isw.) nich kluak, nich väabedocht, nich bie kloaren Kopp sennen
Dutz (H. f., -) eene Dutz sent 12
Duw (H. f., -en) een greiwet Voagel daut foaken bie eenen oolen Staul läwen, dee kjennen groot jenuach sennen toom Duwenbroden moaken; (dim.) Dufkje, -s
Duwenklotje (H. n., -s) een Behelta toom Duwen droagen, met jenuach Lajcha daut dee nich stekjen brucken
dwäa (Isw.) dedwäa, siedlinjs
Dwäagaus (H. f., -en) eene Gaus de dedwäa vonne Darpsgaus rant
Dwäastang (H. f., -en) eene Stang dee dedwäa rant
Dwank (H. m., -) een groota Muss; waut eenem dwinjt/drift
dwautsch (Isw.) nich bie kloaren Kopp sennen, nich rajcht denkjen soo aus en eenje Narfen Krankheiten
dwinjen (st.T.; dwinj, dwunk, dwungen, jedwungen) droagen kjennen, uthoolen, stoakj jenuach fa waut sennen
Dwoaj (H. f., -) Gloms met suaren Schmaunt un Solt un Päpa enjerieet, un dan een poa Doag oppe woame Schatelbenkj jesäten haft
|
